حکم را تقریباً هر ایرانی دست‌کم یک بار بازی کرده است؛ در سفر، در شب‌نشینی‌های خانوادگی یا در خوابگاه. با این حال وقتی چهار نفر تازه دور هم می‌نشینند، معمولاً اولین بحث سر قانون است: کوت چند امتیاز دارد؟ اگر خال زمینه را نداشتم مجبورم حکم بزنم؟ حاکم بعدی کیست؟ در این راهنما قانون رایج حکم چهارنفره را از اول تا آخر مرور می‌کنیم، بعد تفاوت‌هایی را که در جمع‌های مختلف دیده میشود می‌گوییم و در پایان چند ترفند برای بازی تیمی بهتر.
حکم چیست و با چه چیزی بازی میشود؟
حکم یک بازی ورق «دست‌گیری» است؛ یعنی هر نفر یک کارت وسط می‌گذارد و کارت برنده، آن دست را برای تیمش میگیرد. واژهٔ «حکم» هم به خود بازی گفته میشود و هم به خالی که در هر دور از بقیه قوی‌تر است.
- یک دستهٔ ۵۲تایی ورق معمولی، بدون جوکر.
- چهار خال: دل، خشت، پیک و گشنیز (که بعضی‌ها خاج می‌گویند).
- ترتیب کارت‌ها از بزرگ به کوچک: آس، شاه، بی‌بی، سرباز، ده و بعد تا دو.
- چهار بازیکن در دو تیم دونفره؛ هم‌تیمی‌ها روبه‌روی هم می‌نشینند.
در بیشتر جمع‌های ایرانی، نوبت و پخش کارت خلاف جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخد. اگر جمع شما عادت دیگری دارد مهم نیست، فقط از اول یکی را انتخاب کنید.
انتخاب حاکم اول
رایجترین روش این است که یک نفر کارت‌ها را یکی‌یکی و رو، دور میز پخش میکند. اولین کسی که آس بگیرد حاکم میشود. در بعضی جمعها از همین روش برای تعیین تیم‌ها هم استفاده میشود: کارت‌پخش‌کردن ادامه پیدا میکند تا آس دوم بیاید و صاحب آن، هم‌تیمی حاکم میشود. اگر تیم‌ها از قبل معلوم‌اند، فقط حاکم اینطور انتخاب میشود.
پخش کارت و اعلام حکم
پخش کارت در حکم سه مرحله دارد و همین مرحله‌بندی، روح بازی است.
- اول به هر نفر پنج کارت داده میشود و حاکم اولین کسی است که کارت میگیرد.
- حاکم فقط با نگاه به همین پنج کارت، خال حکم را اعلام میکند. بقیه هنوز کارت کامل ندارند و حاکم هم اطلاعات بیشتری ندارد.
- بعد بقیهٔ کارت‌ها در دو مرحلهٔ چهارتایی پخش میشود تا دست هر نفر سیزده کارت شود.
چون حاکم با پنج کارت تصمیم میگیرد، انتخاب حکم همیشه کمی ریسک دارد. معمولاً خالی را حکم میکنند که بیشترین تعداد یا قوی‌ترین کارت‌ها را در آن دارند؛ مثلاً سه کارت از یک خال که آس یا شاه هم بینشان باشد.
روند بازی: خال زمینه و بریدن
حاکم دست اول را شروع میکند و هر کارتی بخواهد وسط می‌گذارد. خال همین کارت، «خال زمینه» آن دست است. بعد قانون‌های اصلی این‌هاست:
- هر کس از خال زمینه کارت دارد، باید از همان خال بازی کند. این قانون اختیاری نیست.
- اگر از خال زمینه هیچ کارتی نداری، آزادی هر کارتی بگذاری؛ می‌توانی حکم بزنی (که به آن «بریدن» می‌گویند) یا یک کارت بی‌ارزش از خال دیگر رد کنی.
- اگر کسی حکم زده باشد، بزرگ‌ترین حکم دست را می‌برد. اگر هیچ حکمی نیامده باشد، بزرگ‌ترین کارت از خال زمینه برنده است.
- برندهٔ هر دست، دست بعدی را شروع میکند.
یک نکته که زیاد سرش بحث میشود: در حکمِ رایج ایرانی، کسی که خال زمینه ندارد مجبور به بریدن نیست. این با بلوت فرق دارد؛ در بلوت اگر خال زمینه را نداشته باشی و حکم داشته باشی، معمولاً باید ببُری.
برد هر دور، کوت و حاکم‌کوت
هر دور سیزده دست دارد و تیمی که زودتر هفت دست ببرد، آن دور را برده است. بیشتر جمعها همین که یک تیم به هفت رسید کارت‌ها را جمع میکنند، چون نتیجه دیگر عوض نمی‌شود.
- برد معمولی یک امتیاز دارد.
- اگر تیمی هفت دست ببرد و حریف هیچ دستی نگرفته باشد، «کوت» کرده است. کوتِ تیم حاکم معمولاً دو امتیاز دارد.
- اگر تیم مقابل، تیم حاکم را کوت کند، در قانون رایج سه امتیاز میگیرد. به این حالت «حاکم‌کوت» هم می‌گویند.
- بازی معمولاً تا هفت امتیاز ادامه دارد.
اگر تیم حاکم دور را ببرد، حاکم سر جایش می‌ماند. اگر ببازد، حاکمی به نفر بعدی از تیم مقابل می‌رسد.
قانون‌هایی که از جمعی به جمع دیگر فرق دارد
حکم قانون‌نامهٔ رسمی واحدی ندارد و چند جزئیات در شهرها و خانواده‌های مختلف فرق میکند. بهتر است پیش از شروع، این‌ها را روشن کنید:
- امتیاز کوت: بعضی جمعها هر کوتی را دو امتیاز می‌گیرند و فرقی بین کوت حاکم و حاکم‌کوت نمی‌گذارند.
- طول بازی: هفت امتیاز رایج است، ولی بازی‌های کوتاه‌تر تا سه یا پنج هم زیاد دیده میشود.
- ادامهٔ دست‌ها: بعضی‌ها همهٔ سیزده دست را تا آخر بازی میکنند تا کوت دقیق‌تر شمرده شود.
- حکم سهنفره: با کنار گذاشتن یکی از دوها، ۵۱ کارت می‌ماند و به هر نفر هفده کارت می‌رسد. هر کس برای خودش بازی میکند.
- حکم دونفره: پنج کارت به هر نفر می‌رسد، حاکم حکم را می‌گوید و بقیهٔ کارت‌ها به شکل دستهای بسته وسط می‌ماند تا دو بازیکن نوبتی از آن بکشند و انتخاب کنند.
ترفندهای بازی تیمی
حکم بازی شانس نیست، بازی حافظه و هماهنگی است. چند عادت ساده، بازی شما را خیلی بهتر میکند.
- حکم‌ها را بشمارید. هر خال سیزده کارت دارد. اگر بدانید چند حکم بیرون آمده، می‌دانید آس شما در خال‌های دیگر کی امن است.
- حاکم با حکم کشیدن شروع کند. وقتی حاکم چند حکم قوی دارد، بازی‌کردن پشت‌سرهم حکم، حکم‌های حریف را بیرون می‌کشد و بعد کارت‌های بزرگ خال‌های دیگر بی‌دردسر دست می‌گیرند.
- وقتی هم‌تیمی برنده است، کارت بزرگ خرج نکنید. اگر شاه هم‌تیمی‌تان دست را می‌برد، کوچک‌ترین کارت مجاز را بگذارید.
- وقتی حریف حتماً می‌برد، پایین بیایید. کارت بزرگ را برای دستی نگه دارید که واقعاً بشود بُرد.
- خالی را که تمام کرده‌اید رو کنید. اگر زودتر از یک خال خالی شوید، در دستهای بعد می‌توانید آن خال را ببرید.
- از روی کارت‌های هم‌تیمی بخوانید. اولین کارتی که هم‌تیمی از یک خال بازی میکند معمولاً چیزی دربارهٔ قوت دستش می‌گوید.
حکم در موبایلبازی
در موبایلبازی دو نسخهٔ حکم هست که هرکدام برای موقعیت متفاوتی ساخته شده‌اند.
حکم چهارنفره برای وقتی است که چهار نفر دور هم هستید ولی ورق ندارید. طبق معرفی بازی، نفر ۱ و ۳ یک تیم و نفر ۲ و ۴ تیم دیگرند، گوشی دور جمع می‌چرخد و هر کس فقط در نوبت خودش کارت‌هایش را می‌بیند. حاکم پنج کارت اولش را می‌بیند و حکم را اعلام میکند. بازی خودش قانون خال زمینه را اعمال میکند و فقط کارت‌های مجاز را روشن نگه می‌دارد، برندهٔ هر دست را حساب میکند و می‌داند کی حاکم باید عوض شود. قانون کوت هم با دو امتیاز برای کوت معمولی و سه امتیاز برای کوت کردن تیم حاکم در آن هست و طول بازی را میشود روی سه، پنج یا هفت تنظیم کرد. در کاتالوگ سایت، حالت آنلاین با کد اتاق هم برای آن ثبت شده است.
حکم برای وقتی است که تنها هستید و حریف می‌خواهید. در این نسخه، حریف کامپیوتری کارت‌های رفته را می‌شمارد و کارت‌ها بزرگ و خوانا کشیده شده‌اند تا روی گوشی دستتان شلوغ نشود.
اگر حکم برایتان تکراری شده، شلم قدم بعدی است؛ همان ساختار دست‌گیری را دارد ولی مزایده و امتیاز کارت‌ها به آن اضافه شده. برای بازی دونفره هم پاسور گزینهٔ خوبی است. مقایسهٔ این بازی‌ها را در راهنمای بازی‌های کارتی ایرانی نوشته‌ایم.
پرسش‌های پرتکرار
در حکم اگر خال زمینه را نداشته باشم، باید حکم بزنم؟
در قانون رایج ایرانی نه. اگر از خال زمینه کارتی نداشته باشید، می‌توانید حکم بزنید یا هر کارت دیگری بگذارید. مجبورشدن به بریدن قانون بلوت است، نه حکم.
کوت در حکم چند امتیاز دارد؟
در رایجترین شکل، اگر تیم حاکم هفت دست ببرد و حریف هیچ دستی نگیرد دو امتیاز میگیرد، و اگر تیم مقابل تیم حاکم را کوت کند سه امتیاز. بعضی جمعها هر کوت را دو امتیاز حساب میکنند، پس پیش از بازی توافق کنید.
چرا حاکم فقط با پنج کارت حکم را انتخاب میکند؟
چون اینطور تصمیم حاکم با ریسک همراه است و بازی منصفانهتر میشود. اگر حاکم همهٔ سیزده کارتش را میدید، تقریباً همیشه بهترین خال را انتخاب میکرد و تیم حاکم برتری زیادی پیدا میکرد.
حکم را میشود با سه یا دو نفر بازی کرد؟
بله. در حکم سهنفره یکی از دوها کنار گذاشته میشود و هر نفر هفده کارت میگیرد و برای خودش بازی میکند. حکم دونفره هم با یک دستهٔ کارت بسته در وسط بازی میشود. نسخهٔ حکم موبایلبازی هم امکان بازی تکنفره مقابل کامپیوتر را دارد.
بازی‌های مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز می‌شوند.
حکم چهارنفره
حکم
شلم
بلوت
پاسور