در بیشتر بازی‌ها مردن یعنی شکست؛ صفحه سیاه میشود، از آخرین نقطهٔ ذخیره ادامه می‌دهید و سعی می‌کنید آن لحظه را فراموش کنید. در بازی‌های روگلایک ماجرا برعکس است. مردن بخشی از برنامه است. هر بار که می‌میرید از اول شروع می‌کنید، اما نقشه عوض شده، دشمن‌ها جای دیگری‌اند و شما کمی باتجربه‌تر شده‌اید.
این ژانر در سال‌های اخیر از یک سبک کم‌طرفدار دانشگاهی به یکی از محبوب‌ترین شکل‌های بازی مستقل تبدیل شده و روی موبایل هم جای خودش را پیدا کرده است. در این راهنما می‌گوییم روگلایک از کجا آمد، فرقش با روگلایت چیست و چرا این‌قدر با گوشی جور درمی‌آید.
اسم ژانر از یک بازی آمده: Rogue
حدود سال ۱۹۸۰ دو دانشجوی دانشگاه کالیفرنیا در سانتا کروز به نامهای مایکل توی (Michael Toy) و گلن ویکمن (Glenn Wichman) بازی‌ای به اسم Rogue ساختند. توی بعدتر به برکلی رفت و توسعهٔ بازی را با کن آرنولد (Ken Arnold) ادامه داد؛ همان کسی که کتابخانهٔ curses را ساخته بود و به برنامه‌ها اجازه می‌داد صفحهٔ ترمینال را مثل یک صفحهٔ گرافیکی به کار بگیرند.
Rogue گرافیک به معنای امروزی نداشت. همه‌چیز با حروف و نشانه‌های متنی کشیده می‌شد: قهرمان یک علامت @ بود و هیولاها حروف الفبا. هدف این بود که به اعماق یک سیاه‌چال بروید، «طلسم یندور» را پیدا کنید و زنده برگردید. نکتهٔ مهم این بود که سیاه‌چال در هر بار بازی از نو و به‌صورت تصادفی ساخته می‌شد، پس هیچ‌وقت نمی‌شد مسیر را حفظ کرد.
بازی از راه شبکه‌های دانشگاهی دست‌به‌دست شد و الهام‌بخش بازی‌های مشابهی مثل Moria در ۱۹۸۳، NetHack در ۱۹۸۷ و Angband در ۱۹۹۰ شد. به همهٔ این بازی‌ها «شبیه Rogue» یا همان روگلایک (roguelike) گفتند.
تفسیر برلین: روگلایک دقیقاً یعنی چه؟
سال‌ها کسی تعریف دقیقی از این ژانر نداشت. در سال ۲۰۰۸ در یک کنفرانس توسعهدهندگان روگلایک در برلین، فهرستی تهیه شد که امروز با نام «تفسیر برلین» (Berlin Interpretation) شناخته میشود. این فهرست چند ویژگی را «پرارزش» می‌داند، از جمله:
- تولید تصادفی مرحلهها، به‌طوری که هر بار بازی تازه باشد
- مرگ دائمی (permadeath)؛ یعنی با مردن، آن دور بازی برای همیشه تمام میشود
- بازی نوبتی، که در آن تا شما حرکت نکنید دنیا هم حرکت نمی‌کند
- حرکت روی شبکهٔ خانهخانه
- مدیریت منابع، مثل غذا و معجون‌های محدود
- مبارزه و اکتشاف به‌عنوان هستهٔ اصلی بازی
این فهرست بر پایهٔ پنج بازی کلاسیک نوشته شد: Rogue، NetHack، Angband، ADOM و Linley's Dungeon Crawl. خود نویسندگان آن هم قصد نداشتند قانون سفت‌وسخت بگذارند؛ هدف بیشتر این بود که بشود گفت یک بازی چقدر به ریشه‌های ژانر نزدیک است.
روگلایت: نسخهٔ مهربان‌تر
بعد از سال ۲۰۰۰ سازندگان مستقل شروع کردند به برداشتن بخشی از این ویژگیها و ترکیبش با ژانرهای دیگر. نتیجه بازیهایی شد که مرحلههای تصادفی و مرگ دائمی داشتند، اما نوبتی نبودند یا روی شبکه حرکت نمی‌کردند. به این‌ها روگلایت (roguelite) میگویند.
مهم‌ترین تفاوت عملی در چیزی است که به آن «پیشرفت پایدار» یا متاپروگرشن میگویند. در یک روگلایک سخت‌گیر، وقتی می‌میرید عملاً هیچ چیز جز تجربهٔ خودتان باقی نمی‌ماند. در روگلایت معمولاً با هر دور بازی چیزی جمع می‌کنید که بعد از مرگ هم میماند: شخصیت تازه، سلاح تازه، یا ارتقایی که دور بعد را کمی آسان‌تر می‌کند.
چند نمونهٔ مشهور که این مسیر را ساختند:
- Spelunky از درک یو (Derek Yu) که دسامبر ۲۰۰۸ به‌صورت رایگان برای ویندوز منتشر شد و سکوبازی را با غارهای تصادفی ترکیب کرد
- The Binding of Isaac از ادموند مک‌میلن و فلوریان هیمسل که سپتامبر ۲۰۱۱ روی استیم آمد
- FTL: Faster Than Light از Subset Games که سپتامبر ۲۰۱۲ منتشر شد و آوریل ۲۰۱۴ نسخهٔ آی‌پد گرفت
روگ‌لایک‌ها روی موبایل
روگ‌لایک‌ها با گوشی جور درمی‌آیند، چون هر دور بازی معمولاً کوتاه است و شروع دوباره هزینه‌ای ندارد. چند نمونهٔ مهم:
- Pixel Dungeon از اولگ دُلیا (Watabou) که سال ۲۰۱۲ روی اندروید شروع شد. کد آن متن‌باز است و نسخهٔ مشتق‌شدهٔ Shattered Pixel Dungeon هنوز به‌روزرسانی میشود.
- Slay the Spire، روگلایت کارتی استودیوی MegaCrit، که ژوئن ۲۰۲۰ به iOS و فوریهٔ ۲۰۲۱ به اندروید رسید.
- Dead Cells که ۲۸ اوت ۲۰۱۹ روی iOS و ۳ ژوئن ۲۰۲۰ روی اندروید منتشر شد.
- Vampire Survivors که ۸ دسامبر ۲۰۲۲ به‌صورت رایگان روی iOS و اندروید آمد و سبک «سروایورز» را همه‌گیر کرد. داستانش را در ومپایر سروایورز؛ بازی ارزانی که یک ژانر تازه ساخت خوانده‌اید.
- Hades که ۱۹ مارس ۲۰۲۴ از راه سرویس بازی نتفلیکس روی iOS عرضه شد.
بالاترو هم با ترکیب پوکر و ساختار دور‌به‌دور، روگلایت را به دنیای بازی‌های کارتی برد؛ ماجرایش را در بالاترو؛ بازی کارتی یک‌نفره‌ای که برندهٔ بهترین بازی سال شد گفته‌ایم.
روگلایت در موبایلبازی
اگر می‌خواهید بدون نصب، همین حالا حس این ژانر را تجربه کنید، طوفان جن: بازماندگان دقیقاً برای همین ساخته شده است. طبق معرفی بازی، یک اکشن روگلایت عمودی به سبک سروایورز است: با کشیدن انگشت حرکت می‌کنید، شلیک خودکار است و با جمع کردن XP از میان سه توانایی یکی را انتخاب می‌کنید. سی مرحله در پنج فصل دارد و پس از کمپین، حالت بی‌پایان هم باز میشود. سکه‌هایی که جمع می‌کنید صرف ارتقای دائمی قهرمان میشود؛ همان پیشرفت پایداری که روگلایت را از روگلایک جدا می‌کند. بازی انرژی و انتظار ندارد و رابطش فارسی، عربی و انگلیسی است.
برای کسی که اکشن پیکسلی با باس‌های متنوع را دوست دارد، شوالیهٔ نفرین‌شده گزینهٔ دیگری است. این بازی روگلایک نیست و مرحله‌هایش ثابت‌اند، اما ساختار موجی آن، یعنی پاک کردن ده موج پیش از باز شدن آرنای باس و گرفتن سلاح تازه از هر باس، همان حس «یک دور دیگر» را می‌دهد. کورهٔ آخر هم رانر اکشنی با نشست‌های سه تا ده دقیقه‌ای است که هر قسمتش قاعدهٔ تازه‌ای می‌آورد.
چند ترفند برای شروع
- مرگ را درس بدانید. در این ژانر تقریباً همه در دورهای اول می‌بازند؛ هدف دور اول این است که بفهمید چه چیزی شما را کشت.
- ترکیب را بر قدرت خام ترجیح دهید. در روگ‌لایت‌ها معمولاً توانایی‌هایی که با هم هم‌افزایی دارند از یک توانایی قوی تنها بهترند.
- پیشرفت پایدار را خرج کنید. اگر بازی ارتقای دائمی دارد، بعد از چند دور سکه‌ها را خرج کنید تا دورهای بعدی راحت‌تر شوند.
- یک دور در یک نشست. چون هر دور مستقل است، بهتر است دور را تا آخر بروید و بعد گوشی را کنار بگذارید، نه این‌که «فقط یک دور دیگر» را تا نیمه‌شب ادامه دهید.
پرسش‌های پرتکرار
فرق روگلایک و روگلایت چیست؟
روگلایک به بازیهایی میگویند که به ویژگیهای کلاسیک Rogue نزدیکاند: مرحلههای تصادفی، مرگ دائمی، بازی نوبتی و حرکت خانهخانه. روگلایت فقط بخشی از این ویژگیها را دارد و معمولاً پیشرفتی دارد که بعد از مرگ هم باقی میماند.
اسم روگلایک از کجا آمده است؟
از بازی Rogue که حدود سال ۱۹۸۰ به دست مایکل توی و گلن ویکمن ساخته شد و بعدتر کن آرنولد هم در توسعه‌اش سهم داشت. بازیهایی که از آن الهام گرفتند «شبیه Rogue» نامیده شدند.
تفسیر برلین چیست؟
فهرستی از ویژگیهای ژانر روگلایک که سال ۲۰۰۸ در یک کنفرانس توسعهدهندگان در برلین تهیه شد. تولید تصادفی مرحلهها، مرگ دائمی و بازی نوبتی از ویژگیهای پرارزش آن هستند.
بهترین روگلایکهای موبایل کداماند؟
از نامهای شناختهشده میشود به Slay the Spire، Dead Cells، Vampire Survivors و Shattered Pixel Dungeon اشاره کرد. نسخهٔ iOS بازی Hades هم از راه نتفلیکس عرضه شده است.
در موبایلبازی روگلایت بدون نصب هست؟
بله. طوفان جن: بازماندگان یک روگلایت به سبک سروایورز است که در مرورگر اجرا میشود و سی مرحله در پنج فصل دارد.
بازی‌های مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز می‌شوند.
طوفان جن: بازماندگان
شوالیهٔ نفرین‌شده
کورهٔ آخر