اسم فامیل بازی‌ای است که نسل‌ها در ایران با آن بزرگ شده‌اند. یک برگه، یک خودکار، یک حرف و چند ستون؛ همین. اما هر کس چند دور بازی کرده باشد می‌داند که بازی ساده، لزوماً بی‌دعوا نیست. «فامیل» باید واقعی باشد یا هر چیزی قبول است؟ «آ» با «الف» یکی است؟ چرا هر بار کسی که «مصر» می‌نویسد امتیاز کمتری می‌گیرد؟
در این راهنما اول قانون رایج و امتیازدهی را مرور می‌کنیم، بعد قانون‌هایی را که باید پیش از شروع روشن کرد، و در آخر ترفندها و جواب‌های کمکی برای حرف‌های سخت. مرور کلی بازی‌های کلمه‌ای را هم در راهنمای بازی‌های کلمه‌ای فارسی نوشته‌ایم.
قانون پایه
- هر نفر یک برگه دارد که در بالای آن ستون‌ها نوشته شده؛ ستون‌های کلاسیک اسم، فامیل، شهر، کشور، غذا، رنگ، حیوان و اشیاست.
- یک حرف انتخاب میشود. روش قدیمی این است که یک نفر الفبا را در ذهنش می‌شمارد و دیگری هر وقت خواست می‌گوید «بس»؛ حرفی که آن لحظه به آن رسیده، حرف آن دور است.
- همه هم‌زمان برای هر ستون کلمه‌ای می‌نویسند که با همان حرف شروع شود.
- اولین کسی که همهٔ ستون‌ها را پر کند اعلام میکند و بقیه باید همان لحظه دست نگه دارند.
- بعد جواب‌ها ستون به ستون خوانده و امتیاز داده میشود.
امتیازدهی رایج
- جواب درست و یکتا که هیچ‌کس دیگر ننوشته: ده امتیاز.
- جواب درستی که دست‌کم یک نفر دیگر هم نوشته: پنج امتیاز.
- خانهٔ خالی یا جواب غلط: صفر.
بعضی جمعها یک قانون اضافه هم دارند: اگر در یک ستون فقط شما جواب نوشته باشید و خانهٔ بقیه خالی مانده باشد، بیست امتیاز می‌گیرید. این قانون به کسانی که حرف‌های سخت را بلدند پاداش می‌دهد.
قانون‌هایی که باید پیش از بازی توافق کنید
بیشتر بحث‌های اسم فامیل سر این موارد است. یک دقیقه پیش از شروع روشنشان کنید:
- آ و الف: آیا «آرش» برای حرف «الف» قبول است؟ بیشتر جمعها قبول میکنند، ولی همه نه.
- فامیل: آیا فقط نام‌خانوادگی واقعی و شناخته‌شده قبول است، یا هر چیزی که شبیه فامیل باشد؟
- شهر: فقط شهرهای ایران یا شهرهای همهٔ دنیا؟
- کلمه‌های ترکیبی و صفت‌دار: «سیب‌زمینی سرخ‌کرده» برای غذا یک جواب است یا نه؟
- تکرار در یک برگه: آیا میشود یک کلمه را در دو ستون نوشت؟ مثلاً «نارنجی» هم برای رنگ و هم برای میوه؟
- داور: اگر سر یک جواب اختلاف شد، رأی اکثریت تعیین‌کننده است یا یک داور ثابت؟
ده ستون تازه برای تنوع
اگر ستون‌های کلاسیک برایتان تکراری شده، چند ستون را با این‌ها عوض کنید:
- شغل
- میوه
- گل و گیاه
- پوشاک
- اعضای بدن
- ورزش
- ابزار
- پرنده
- مارک ماشین
- اسم فیلم یا کتاب
ستون‌های عمومی‌تر مثل شغل و پوشاک برای بچه‌ها مناسب‌ترند. ستون‌های تخصصی‌تر مثل اسم فیلم یا پرنده، بازی را برای بزرگ‌ترها جذاب‌تر میکنند، چون جواب‌ها کمتر تکراری میشوند.
ترفندهای گرفتن امتیاز بیشتر
- از جواب‌های همه‌پسند فرار کنید. برای کشور با حرف «م»، تقریباً همه «مصر» یا «مکزیک» می‌نویسند. «مالزی»، «مراکش» یا «مغولستان» شانس بیشتری برای ده امتیاز دارد.
- ستون‌های آسان را اول پر کنید. اسم و رنگ معمولاً سریع‌ترند. وقت را روی ستون سخت نگذارید و بعد سراغش بروید.
- برای حرف‌های پرتکرار، جواب دوم را بنویسید. اولین کلمه‌ای که به ذهن شما می‌رسد، احتمالاً به ذهن بقیه هم رسیده است.
- برای حرف‌های سخت فهرست ذهنی داشته باشید. کسی که برای «ژ» و «غ» چند جواب آماده دارد، در همان دورهایی امتیاز می‌گیرد که بقیه خالی می‌گذارند.
- خوانا و درست بنویسید. جواب ناخوانا معمولاً به نفع شما داوری نمی‌شود.
جواب‌های کمکی برای حرف‌های سخت
این چند نمونه به شما کمک میکند در دورهای حرف‌های کم‌کاربرد خانه‌ها را خالی نگذارید:
- ژ: اسم ژاله و ژیلا، کشور ژاپن، شهر ژنو، غذا ژله، اشیا ژاکت.
- غ: اسم غزاله، کشور غنا، حیوان غاز.
- ع: اسم علی، کشور عراق و عمان، شهر عجب‌شیر، حیوان عقاب، غذا عدس‌پلو، میوه عناب.
- ط: اسم طاها و طاهره، شهر طبس، غذا طاس‌کباب.
- ض: اسم ضیا، اشیا ضبط صوت.
- ذ: اسم ذوالفقار، غذا ذرت مکزیکی.
- ص: کشور صربستان، شهر صومعه‌سرا، اشیا صندلی.
- ظ: فامیل ظریف.
حرف‌هایی مثل «ث»، «ظ» و «ذ» در بعضی ستون‌ها تقریباً جواب ندارند. خیلی از جمعها این حرف‌ها را از قرعه حذف میکنند تا دور بی‌نتیجه نماند.
اسم فامیل در موبایلبازی
اسم فامیل موبایلبازی همین بازی کلاسیک را روی گوشی آورده است. طبق معرفی بازی، یک حرف تصادفی انتخاب میشود و هر بازیکن باید برای دسته‌هایی مثل اسم، فامیل، شهر، کشور، غذا و اشیا کلمه‌ای با همان حرف بنویسد. امتیازدهی خودکار است و همان قانون رایج را دارد: جواب یکتا ده امتیاز، جواب تکراری پنج امتیاز و جواب خالی یا اشتباه صفر. جواب‌های ساختگی را هم میشود با یک ضربه رد کرد، پس بحث داوری کوتاه‌تر میشود.
این نسخه سه حالت دونفره، گروهی و تیمی دارد. هم با یک گوشی که دستبهدست می‌چرخد بازی میشود و هم آنلاین با کد اتاق، روی گوشی هر نفر. دسته‌ها را هم می‌توانید کم و زیاد کنید یا دستهٔ دلخواه بسازید؛ یعنی همان ستون‌های تازه‌ای که بالاتر پیشنهاد دادیم را میشود به بازی اضافه کرد.
اگر حوصلهٔ نوشتن ندارید، اسم فامیل صوتی نسخهٔ شفاهی و حذفی همین بازی است. گوشی یک حرف و یک دسته قرعه می‌کشد، مثلاً «س» و «کشور»، و نوبت دور می‌چرخد. هر کس چند ثانیه وقت دارد یک مورد تازه بگوید. تکراری قبول نیست و هر کس کم بیاورد حذف میشود؛ آخرین بازمانده هم دو امتیاز اضافه می‌گیرد. چون کاغذ و قلم لازم ندارد، در ماشین هم کار میکند. پیشنهادهای بیشتر برای سفر را در راهنمای بازی در سفر و ماشین آورده‌ایم.
برای جمع‌هایی که هیجان بیشتری می‌خواهند، بمب تیک‌تاک هم سؤال‌های دسته‌ای مثل «میوه‌ای که با م شروع شود» دارد، ولی گوشی مثل بمب ساعتی دستبهدست میشود و هیچ‌کس نمی‌داند کی می‌ترکد. زنجیره کلمات و رفتم بازار خریدم هم دو بازی کلمه‌ای دیگر برای همین جمعها هستند.
پرسش‌های پرتکرار
امتیازدهی اسم فامیل چطور است؟
در قانون رایج، جواب یکتا ده امتیاز، جواب مشترک با دیگران پنج امتیاز و جواب خالی یا غلط صفر امتیاز دارد. بعضی جمعها اگر فقط یک نفر در یک ستون جواب داده باشد، به او بیست امتیاز می‌دهند.
برای حرف ژ در اسم فامیل چه بنویسیم؟
چند نمونه: اسم ژاله یا ژیلا، کشور ژاپن، شهر ژنو، غذا ژله و برای اشیا ژاکت. در بعضی ستون‌ها مثل حیوان، پیدا کردن جواب با این حرف واقعاً سخت است.
آیا آ و الف در اسم فامیل یک حرف حساب میشوند؟
بستگی به توافق جمع دارد. بیشتر جمعها کلمههایی را که با «آ» شروع میشوند برای حرف «الف» قبول میکنند، ولی بهتر است پیش از بازی مشخص کنید.
اسم فامیل را آنلاین میشود بازی کرد؟
بله. اسم فامیل موبایلبازی هم با یک گوشی دستبهدست بازی میشود و هم آنلاین با کد اتاق که هر نفر روی گوشی خودش برگهاش را پر میکند.
ستون‌های اسم فامیل را میشود عوض کرد؟
در نسخهٔ کاغذی هر ستونی که جمع بخواهد قابل اضافه کردن است. در اسم فامیل موبایلبازی هم طبق معرفی بازی، میشود دسته‌ها را کم و زیاد کرد یا دستهٔ دلخواه ساخت.
بازی‌های مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز میشوند.
اسم فامیل
اسم فامیل صوتی
بمب تیک‌تاک
زنجیره کلمات
رفتم بازار خریدم