اگر روی کامپیوتر بازی کرده باشید، تقریباً حتماً اسم Steam به گوشتان خورده است. اما خیلی‌ها نمی‌دانند پشت این فروشگاه بزرگ، شرکتی به نام Valve (ولو) ایستاده که خودش سازندهٔ چند بازی افسانه‌ای است و در چند سال اخیر وارد ساخت سخت‌افزار هم شده است. نکتهٔ جالب این‌جاست که ولو با همهٔ نفوذش در دنیای بازی، تقریباً هیچ‌وقت بازی بزرگی مخصوص موبایل نساخته است. در این مقاله داستان این شرکت را مرور می‌کنیم و می‌بینیم گوشی‌ها کجای این داستان‌اند.
ولو از کجا شروع شد؟
ولو در اوت ۱۹۹۶ در ایالت واشنگتن آمریکا به دست دو کارمند سابق مایکروسافت، گیب نیول (Gabe Newell) و مایک هرینگتون، تأسیس شد. هرینگتون در سال ۲۰۰۰ از شرکت جدا شد و سهمش را به نیول فروخت؛ از آن به بعد نیول چهرهٔ اصلی ولو بوده است.
اولین بازی ولو، Half-Life، در نوامبر ۱۹۹۸ منتشر شد و جایزه‌های «بهترین بازی سال» زیادی گرفت. Half-Life نشان داد یک شوتر اول‌شخص می‌تواند بدون صحنه‌های میان‌پردهٔ طولانی، داستان را در دل خود بازی تعریف کند. بعد از آن، ولو پشت چند نام بزرگ دیگر هم ایستاد:
- Counter-Strike که از یک «ماد» ساخته‌شدهٔ طرفداران روی Half-Life شروع شد و به یکی از مشهورترین شوترهای رقابتی دنیا تبدیل شد؛ نسخهٔ تازه‌اش Counter-Strike 2 است.
- Portal و Portal 2 با معماهای فیزیکی و تفنگی که دریچه باز میکند.
- Dota 2، بازی موبای کامپیوتری که خودش از یک ماد بازی Warcraft III بیرون آمد.
- Half-Life: Alyx که در سال ۲۰۲۰ برای واقعیت مجازی منتشر شد.
یک الگوی تکرارشونده در تاریخ ولو دیده میشود: این شرکت بارها سازندگان مادهای محبوب را جذب کرده و ایدهٔ طرفداران را به محصول کامل تبدیل کرده است.
Steam؛ فروشگاهی که اول قرار بود فقط بهروزرسانی بدهد
Steam در ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۳ راه افتاد. در ابتدا هدف اصلی‌اش رساندن به‌روزرسانی‌ها و وصله‌های بازیهای خود ولو بود، اما کم‌کم به فروشگاه دیجیتال بازیهای کامپیوتری تبدیل شد. راهاندازی Steam و اختلاف بر سر مجوزها باعث درگیری حقوقی ولو با ناشرش، Vivendi Universal، شد که در آوریل ۲۰۰۵ به سود ولو تمام شد.
امروز Steam بزرگترین فروشگاه بازی کامپیوتری دنیاست. طبق آمار سایت SteamDB، در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ بیش از ۴۳ و نیم میلیون حساب هم‌زمان به Steam وصل بودند که رکورد تازهٔ این سرویس است. البته این عدد همهٔ کاربرانی را می‌شمارد که برنامهٔ Steam بازشان است، نه فقط کسانی را که در همان لحظه مشغول بازی‌اند.
اگر دعوای فروشگاههای دیجیتال برایتان جالب است، ماجرای نبرد اپیک با اپل و گوگل را هم بخوانید؛ Epic با فروشگاه خودش رقیب مستقیم Steam روی کامپیوتر است.
استیم دک؛ کامپیوتری که در دست جا میشود
ولو پیش از این هم سراغ سخت‌افزار رفته بود. حدود سال ۲۰۱۵ طرحی به نام Steam Machines داشت که در آن خود ولو دستگاه نمی‌ساخت و فقط مشخصات را به سازنده‌های دیگر می‌داد. این طرح فروش خوبی نداشت و در ۲۰۱۸ عملاً کنار گذاشته شد. ولو از این شکست درس گرفت و سراغ دستگاهی رفت که خودش از صفر تا صد طراحی کند.
نتیجه Steam Deck بود: یک کامپیوتر دستی با دسته‌های چسبیده به صفحه که در فوریهٔ ۲۰۲۲ با قیمت شروع ۳۹۹ دلار به دست خریداران رسید. نسخهٔ OLED آن با صفحهٔ بهتر در نوامبر ۲۰۲۳ با قیمت‌های ۵۴۹ و ۶۴۹ دلار عرضه شد. سیستمعامل استیم دک، SteamOS، بر پایهٔ لینوکس است و ولو با لایه‌ای به نام Proton کاری کرده که بسیاری از بازیهای ویندوزی روی آن اجرا شوند.
اما ۲۰۲۶ برای استیم دک سال آسانی نبود. طبق گزارش رسانه‌هایی مثل PocketGamer.biz، ولو در ۲۷ مه ۲۰۲۶ قیمت نسخههای OLED را به ۷۸۹ و ۹۴۹ دلار رساند؛ یعنی حدود ۲۴۰ تا ۳۰۰ دلار گران‌تر. دلیل اعلام‌شده، گرانی قطعات و به‌ویژه کمبود جهانی حافظه بود که بخش زیادی از آن به تقاضای مراکز دادهٔ هوش مصنوعی نسبت داده میشود. خود دستگاه هیچ تغییری نکرده بود.
Steam Machine و Steam Frame؛ قدم بعدی
ولو در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۵ سه سخت‌افزار تازه را با هم معرفی کرد: یک کنسول خانگی به نام Steam Machine، نسل دوم دستهٔ Steam Controller و یک هدست واقعیت مجازی به نام Steam Frame. وعده این بود که همه در ۲۰۲۶ عرضه شوند، اما همان کمبود حافظه برنامه را عقب انداخت.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، فروش Steam Machine در اواخر ژوئن ۲۰۲۶ با سیستم صف تصادفی آغاز شد و قیمت نسخهٔ پایه‌اش ۱۰۴۹ دلار اعلام شد؛ رقمی که خود ولو هم پذیرفت از برنامهٔ اولیه‌اش بالاتر است. برای Steam Frame هم گزارشها از قیمت شروع ۱۰۵۹ دلار و ثبت‌نام قرعه‌کشی تا سپتامبر ۲۰۲۶ خبر می‌دهند. این قیمت‌ها برای بازار آمریکاست و ممکن است بعداً تغییر کنند.
ولو و موبایل؛ رابطه‌ای کم‌حرف
با این همه سابقه، ولو تقریباً هیچ بازی موبایلی پرسروصدایی نساخته است. تنها نمونهٔ مهم Dota Underlords بود؛ یک بازی «اتوچس» که نسخهٔ آزمایشی‌اش در ژوئن ۲۰۱۹ هم‌زمان روی Steam، اپ‌استور و گوگل‌پلی آمد و امکان بازی بین پلتفرم‌ها را داشت. این بازی هم از یک ماد طرفداران روی Dota 2 الهام گرفته بود.
حضور اصلی ولو روی گوشی دو اپلیکیشن کمکی است:
- اپ Steam Mobile که برای خرید، چت با دوستان و مهم‌تر از همه امنیت حساب استفاده میشود. بخش Steam Guard آن کد ورود دومرحله‌ای می‌سازد و در نسخههای جدید میتوان با اسکن کد QR وارد حساب Steam روی کامپیوتر شد.
- اپ Steam Link که بازیهای در حال اجرا روی کامپیوتر خانه را به گوشی یا تبلت پخش میکند. اپل یک بار در ۲۰۱۸ این اپ را رد کرد، اما نسخهٔ iOS آن سرانجام در مه ۲۰۱۹ منتشر شد. Steam Link برای بازی در شبکهٔ خانگی طراحی شده و جای بازی واقعی روی خود گوشی را نمی‌گیرد.
به زبان ساده، فلسفهٔ ولو این بوده که بازیهای کامپیوتری را به دستگاه‌های قابل‌حمل ببرد، نه این‌که برای فروشگاههای موبایل بازی جداگانه بسازد. استیم دک دقیقاً همین ایده است: گوشی نیست، اما کامپیوتری است که میشود در دست گرفت.
این داستان برای بازیکن ایرانی چه پیامی دارد؟
استیم دک و Steam Machine دستگاه‌های گرانی‌اند و در سال ۲۰۲۶ گران‌تر هم شدند. برای بیشتر بازیکن‌ها، گوشی همچنان در دسترس‌ترین دستگاه بازی است. اگر می‌خواهید بدانید کدام نوع بازی با گوشی‌تان سازگارتر است، مقالهٔ بازی سنگین یا بازی مرورگری؟ و چرا بازیهای جدید موبایل این‌قدر سنگین شده‌اند؟ را ببینید.
یک راه دیگر هم هست: بازیهایی که بدون نصب، در مرورگر و روی هر دو دستگاه اجرا میشوند. بازیهای موبایلبازی بازیهای اصیل و مستقل مرورگریاند و هیچ ارتباطی با Valve، Steam یا بازی‌هایش ندارند؛ اما اگر حال‌وهوای بازیهای اکشن کامپیوتری را دوست دارید، این‌ها را امتحان کنید:
- کوزه‌شکن: شوتر اول‌شخص در هفت رباط جادهٔ ابریشم؛ کوزه‌های شبانه را با سنگ‌انداز بشکنید و تا صبح زنده بمانید.
- شوالیهٔ نفرین‌شده: پلتفرمر پیکسلی با شش قلمرو نفرین‌شده و شش باس.
- برج نمک — شب غولان: هفت شب دیدبانی از برج در برابر غول‌های نمکزار.
- طوفان جن: بازماندگان: روگ‌لایت یک‌انگشتی با شلیک خودکار و سی مرحله.
- شطرنج: شطرنج کامل با همهٔ قاعده‌ها در برابر حریف کامپیوتری.
پرسش‌های پرتکرار
ولو چه بازیهایی ساخته است؟
مشهورترین بازیهای ولو Half-Life، Counter-Strike، Portal، Dota 2 و Half-Life: Alyx هستند. اولین بازی شرکت، Half-Life، در نوامبر ۱۹۹۸ منتشر شد.
Steam از چه سالی کار میکند؟
Steam در ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۳ راهاندازی شد. ابتدا بیشتر برای بهروزرسانی بازیهای ولو بود و بعد به بزرگترین فروشگاه دیجیتال بازیهای کامپیوتری تبدیل شد.
آیا استیم دک گوشی یا کنسول موبایل است؟
نه. استیم دک یک کامپیوتر دستی با سیستمعامل SteamOS است که بازیهای کتابخانهٔ Steam را اجرا میکند و به فروشگاههای موبایل ربطی ندارد. نسخهٔ اول در فوریهٔ ۲۰۲۲ عرضه شد.
چرا قیمت استیم دک در ۲۰۲۶ بالا رفت؟
ولو در مه ۲۰۲۶ قیمت نسخههای OLED را حدود ۲۴۰ تا ۳۰۰ دلار افزایش داد و دلیلش را هزینهٔ قطعات اعلام کرد. گزارشها این افزایش را به کمبود جهانی حافظه مرتبط میدانند.
میشود بازیهای Steam را روی گوشی بازی کرد؟
با اپ Steam Link میتوان بازی در حال اجرا روی کامپیوتر خانه را به گوشی پخش کرد، به شرط آنکه هر دو در یک شبکهٔ خانگی باشند. خود بازی همچنان روی کامپیوتر اجرا میشود.
بازیهای موبایلبازی به Steam ربطی دارند؟
نه. بازیهای موبایلبازی بازیهای اصیل مرورگریاند که بدون نصب روی گوشی و کامپیوتر اجرا میشوند و هیچ وابستگیای به Valve یا Steam ندارند.
بازیهای مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز میشوند.
کوزه‌شکن
شوالیهٔ نفرین‌شده
برجِ نمک — شبِ غولان
شطرنج
طوفان جن: بازماندگان