حتماً این بازی‌ها را دیده‌اید: یک توپ که از لای حلقه‌های یک برج مارپیچ پایین می‌افتد، سیاه‌چاله‌ای که هرچه بخورد بزرگ‌تر میشود، یا صفی از آدمک‌ها که از دروازههای «×۲» رد می‌شوند و چند برابر می‌شوند. این‌ها نمونه‌های «هایپرکژوال» هستند؛ بازی‌هایی که در چند ثانیه یاد گرفته می‌شوند و بیشتر از راه تبلیغات درآمد دارند. یکی از مهم‌ترین شرکت‌هایی که این سبک را به یک صنعت تبدیل کرد، Voodoo (وودو) است؛ شرکتی فرانسوی که بازی‌هایش میلیاردها بار دانلود شده‌اند.
شروع در پاریس
وودو در ۲۰۱۳ در پاریس به دست الکساندر یزدی و لوران ریتر تأسیس شد. طبق گزارش‌ها، شرکت در چهار سال اول با سختی جلو رفت تا این‌که روشش را عوض کرد: به‌جای ساخت چند بازی بزرگ، به سراغ ساخت سریع نمونه‌های کوچک و آزمودن آن‌ها با داده رفت. گفته میشود تیم‌ها تقریباً هر هفته یک نمونهٔ اولیه با موتور Unity می‌ساختند.
یکی از اولین موفقیت‌ها Paper.io در ۲۰۱۶ بود. بعد نوبت Helix Jump رسید که استودیوی H8games ساخته بود و وودو منتشرش کرد؛ این بازی فقط در ۲۰۱۸ حدود ۳۳۴ میلیون بار نصب شد و بزرگ‌ترین موفقیت وودو شد. در همان سال Goldman Sachs ۲۰۰ میلیون دلار در وودو سرمایه‌گذاری کرد و در اوت ۲۰۲۰ تنسنت سهم اقلیت شرکت را با ارزش‌گذاری ۱.۴ میلیارد دلار خرید.
هایپرکژوال دقیقاً یعنی چه؟
هایپرکژوال یک ژانر به معنای سنتی نیست، بیشتر یک مدل طراحی و کسب‌وکار است. ویژگی‌های اصلی‌اش این‌هاست:
- یک مکانیک واحد که بدون آموزش و در چند ثانیه فهمیده میشود؛ معمولاً با یک انگشت.
- مرحلههای خیلی کوتاه که میشود در صف یا فاصلهٔ دو ایستگاه مترو تمامشان کرد.
- حجم کم و نصب سریع.
- درآمد اصلی از تبلیغات بین مرحله‌ها و تبلیغ‌های اختیاری با جایزه.
- تولید سریع و آزمون بازار: ایده‌ها با یک ویدئوی تبلیغاتی کوتاه آزمایش می‌شوند و فقط آن‌هایی که هزینهٔ جذب بازیکن پایینی دارند ادامه پیدا میکنند.
همین روش باعث شد وودو در اوج دوران هایپرکژوال پشت سر هم بازی پرطرفدار منتشر کند. طبق اعلام خود شرکت در مه ۲۰۲۱، بازی‌های وودو از ۵ میلیارد دانلود گذشته بودند و Cube Surfer در دوازده ماه منتهی به آن زمان با ۱۱۴ میلیون دانلود پرطرفدارترین عنوانش بود.
سایهٔ «کپی‌کاری»
مدل تولید سریع بی‌حاشیه نبود. وودو بارها متهم شد بازی‌هایی منتشر کرده که شباهت زیادی به آثار مستقل دیگر دارند. مشهورترین نمونه Hole.io بود که به خاطر شباهت ایده‌اش با بازی مستقل Donut County نقد شد؛ بازیای که در آن هم سوراخی روی زمین هرچه را می‌بلعد بزرگ‌تر میشود. این بحث هنوز در صنعت ادامه دارد: مرز میان «الهام گرفتن از یک مکانیک عمومی» و «کپی کردن یک اثر خلاق» کجاست؟
تغییر قوانین اپل و تولد هیبرید کژوال
مدل هایپرکژوال به تبلیغات هدفمند وابسته بود. در ۲۰۲۱ اپل با قابلیت App Tracking Transparency از برنامه‌ها خواست برای ردیابی کاربر میان اپ‌ها اجازه بگیرند. منابع صنعت دربارهٔ میزان اثر مستقیم این تغییر بر هایپرکژوال هم‌نظر نیستند، اما بیشتر آن‌ها از بالا رفتن هزینهٔ جذب بازیکن و کاهش سهم این سبک از نصب‌ها در سال‌های بعد گزارش داده‌اند.
پاسخ صنعت چیزی بود که «هیبرید کژوال» نامیده شد: همان سادگی شروع، اما با پیشرفت طولانیتر، ارتقا، رویدادهای فصلی و خرید درونبرنامهای در کنار تبلیغ. Mob Control وودو که در ۲۰۲۱ منتشر شد، نمونه‌ای است که اغلب برای این تحول مثال زده میشود؛ بازیای که با دروازههای ضرب شروع شد و کم‌کم به یک بازی با پیشرفت بلندمدت تبدیل شد.
عددها هم این تغییر را نشان می‌دهند. طبق گزارش‌ها، در ۲۰۲۳ فقط حدود یک‌چهارم درآمد ۵۷۰ میلیون دلاری وودو از هایپرکژوال بود.
وودو امروز؛ از بازی تا شبکهٔ اجتماعی
وودو در ۲۰۲۴ شبکهٔ اجتماعی BeReal را با مبلغ گزارش‌شدهٔ ۵۰۰ میلیون یورو خرید و اپ اجتماعی Wizz را هم در اختیار دارد. طبق گزارش سالانه‌ای که خود شرکت در مارس ۲۰۲۶ منتشر کرد:
- درآمد کل وودو در ۲۰۲۵ به ۷۷۸ میلیون دلار رسید که ۱۶ درصد بیشتر از سال قبل است.
- ۶۵۳ میلیون دلار از این رقم سهم بازی‌ها بود و Mob Control و Paper.io به‌عنوان مجموعه‌های اصلی شرکت نام برده شدند.
- بازی‌ها و اپ‌های وودو ۱۶۹ میلیون کاربر فعال ماهانه و سالانه حدود ۱.۵ میلیارد دانلود داشتند و مجموع دانلودها از ابتدا از ۸ میلیارد گذشته است.
- BeReal در ۲۰۲۵ حدود ۳۰ میلیون یورو درآمد داشت و هدفش رسیدن به سوددهی تا ۲۰۲۷ است.
این ارقام را خود وودو اعلام کرده و حسابرسی مستقل آن‌ها در دسترس عموم نیست.
هایپرکژوال برای بازیکن یعنی چه؟
بازی‌های هایپرکژوال برای چند دقیقه سرگرمی عالی‌اند، اما دو نکته را در نظر داشته باشید:
- بسیاری از آن‌ها بعد از هر مرحله تبلیغ نشان می‌دهند و همین مصرف اینترنت و باتری را بالا می‌برد.
- تبلیغ‌های این بازی‌ها گاهی صحنه‌هایی نشان می‌دهند که در خود بازی نیست یا کم پیدا میشود؛ قبل از نصب، تصاویر واقعی صفحهٔ بازی را ببینید.
اگر دنبال سرگرمی کوتاه بدون نصب هستید، مقالهٔ بازی آنلاین بدون نصب؛ چرا بازی‌های مرورگری دوباره برگشتند؟ و برای مقایسه با سبکی نزدیک، ساب‌وی سرفرز و دنیای بازی‌های دوندهٔ بی‌پایان را بخوانید.
بازی‌های یک‌دقیقه‌ای در موبایلبازی
بازی‌های موبایلبازی بازی‌های اصیل و مستقل مرورگری‌اند و هیچ ارتباطی با Voodoo یا بازی‌هایش ندارند. برخی از آن‌ها از مکانیک‌های عمومی همین سبک، مثل دروازهٔ ضرب یا برج مکعبی، استفاده میکنند، اما داستان، طراحی و مرحله‌هایشان را خود موبایلبازی ساخته است:
- لشکرکشی: توپتان را بچرخانید، از دروازههای ×۲ و ×۳ رد شوید و با لشکری چندبرابرشده دژ را فتح کنید.
- مکعب‌سوار: کاشی جمع کنید، برجتان را بلند کنید و از تیغه و ستون رد شوید؛ دو فصل و چهارده قسمت.
- استاد جمعیت — شب چراغ‌ها: صف فانوس‌بانان را از طاق‌های ×۲ رد کنید و منار راهنما را روشن کنید.
- پارکینگ شلوغ: ماشین‌ها را با کمترین حرکت از پارکینگ بیرون بفرستید.
- مرکّب‌خانه: مرکّب‌های قاطی‌شده را دوات به دوات بریزید تا هر دوات یک‌رنگ شود.
- سگم را نجات بده: با یک خط جوهر جلوی باران و گدازه و زنبور را بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
وودو چه شرکتی است؟
وودو یک ناشر و سازندهٔ بازی موبایل فرانسوی است که در ۲۰۱۳ در پاریس به دست الکساندر یزدی و لوران ریتر تأسیس شد. Helix Jump، Paper.io، Hole.io، Cube Surfer و Mob Control از مشهورترین بازی‌هایش هستند.
بازی هایپرکژوال چیست؟
بازیای با یک مکانیک بسیار ساده که در چند ثانیه یاد گرفته میشود، مرحلههای کوتاه دارد و بیشتر درآمدش از تبلیغات است.
هیبرید کژوال چه فرقی با هایپرکژوال دارد؟
هیبرید کژوال همان شروع ساده را دارد، اما پیشرفت طولانیتر، ارتقا و خرید درونبرنامهای هم به آن اضافه میشود تا بازیکن مدت بیشتری بماند و درآمد فقط به تبلیغ وابسته نباشد.
چرا هایپرکژوال افت کرد؟
یکی از دلایلی که منابع صنعت ذکر میکنند، محدود شدن ردیابی تبلیغاتی در iOS از ۲۰۲۱ است که هزینهٔ جذب بازیکن را بالا برد. البته دربارهٔ میزان دقیق اثر این تغییر اتفاقنظر وجود ندارد.
درآمد وودو چقدر است؟
طبق اعلام خود شرکت، درآمد وودو در ۲۰۲۵ به ۷۷۸ میلیون دلار رسید که ۶۵۳ میلیون دلار آن از بازی‌ها بود.
لشکرکشی موبایلبازی همان Mob Control است؟
نه. لشکرکشی یک بازی مرورگری اصیل و مستقل موبایلبازی است که فقط از مکانیک عمومی دروازههای ضرب استفاده میکند و هیچ وابستگیای به وودو ندارد.
بازی‌های مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز می‌شوند.
لشکرکشی
مکعب‌سوار
استاد جمعیت — شبِ چراغ‌ها
پارکینگ شلوغ
مرکّب‌خانه
سگم را نجات بده